czajnik do parzenia herbaty

Trochę historii

Produkcja ceramiki w okolicach miasteczka Yixing prowincji Jiangsu sięga V wieku p.n.e. Złoża glin tam są obszerne, natomiast, ich jakość – wyśmienita. Nieco różniące się składem, bogate w kaolinit oraz tlenki żelaza, wyjątkowo plastyczne po wypaleniu zamieniają się w lśniące, wytrzymałe, wodoodporne, porowate wyroby. Cechą charakterystyczną ceramiki z Yixing jest wysoki stopień spiekania, co nie wymaga końcowego glazurowania. Zgodnie z powszechnym przekonaniem, czajnik z Yixing jest niezbędnym atrybutem mistrza herbaty.

Mimo stricte użytkowego przeznaczenia, z chwilą pojawienia się czajniki z Yixing zostały przedmiotem zamiłowania i kolekcjonowania. Miały niezwykłe oryginalne kształty. Jedni mistrzowie czerpali natchnienie dla swoich dzieł z otaczającej przyrody: czajnik nabierał kształt kwiatu, owocu lub elementów rośliny. Drudzy – sięgali po legendy i mity, kolejni – do historii rzeczywistej, nadając glinie kształt przedmiotów z minionych epok. Czasem czajnik odzwierciedlał pomysł geometryczny lub, w ogóle, abstrakcyjny. W XIX wieku pojawił się pierwszy katalog dwudziestu klasycznych kształtów czajników z Yixing. Natomiast, dzisiaj są setki rodzajów podzielonych na cztery wielkie grupy:

  • xiao xing (zaokrąglone),
  • jihe xing (geometryczne),
  • jinwen xing (żebrowane, „muskularne”),
  • ziran xing (naturalne, kwiatowe).

Dzisiaj Yixing zwany jest stolicą ceramiki chińskiej. Tu mieszkają i pracują tysiące garncarzy, wśród których są zarówno mające uznanie państwowe „Wielcy mistrzowie sztuki użytkowej Chin”, których czajniki zobaczyć można w muzeach, jak i celebryci prowincjonalnego szczebla, czyje dzieła wystawiane są w prestiżowych salonach. Lecz większość garncarzy z Yixing to, rzecz jasna, nikomu nieznani prości rzemieślnicy. Każdy spełniony artysta obowiązkowo ma uczniów, którzy tak samo, jak niegdyś on sam, kopiują dzieła mistrza, wypracowują technikę oraz szukają własnej Drogi w sztuce.


WYBÓR CZAJNIKA

Podstawowa reguła – czajnik musi spodobać się właśnie Tobie. Po prostu zaufaj własnemu gustowi: w każdym razie, wybierzesz właśnie ten czajnik, który pasuje do obecnego stanu rzeczy. Później pojawią się inne, a ten zawsze będzie przypominał o początku Twojej herbacianej Drogi.

Parametry techniczne czajnika: grubość ścianek

grubość ścianekStrona techniczna sprawy zakłada, że czajnik ma stricte użytkowe przeznaczenie: parzenie herbaty. Żeby zrobić to jak najlepiej, czajnik powinien utrzymywać niezbędną temperaturę podczas parzenia.

Otworzyć w pełni potencjał lao cha, pu-erh shu, hey cha, dojrzałego sheng, liściastej czerwonej herbaty oraz mocno sfermentowanych ulungów można tylko porządnym wrzątkiem, czyli, wodą o maksymalnie wysokiej temperaturze. Dlatego im większą Twój czajnik ma zdolność do zachowywania i utrzymywania temperatury, tym lepiej poradzi sobie z zadaniem. Dla wymienionych rodzajów herbaty dobieraj czajnik masywny, solidny, o grubych porowatych ściankach.

Dla słabo sfermentowanych oolongów, herbaty żółtej ważna jest nie tyle wysoka temperatura parzenia, co skuteczne manipulowanie nią. Nie oznacza to, że czajnik o grubych ściankach nie będzie do nich pasował – jest w ogóle uniwersalny. Ale dla wspomnianych rodzajów strona estetyczna często wysuwa się na pierwszy plan. Dlatego cienkościenny, lekki i zgrabny czajniczek o zapewniający nienaganne szybkie rozlewanie będzie tu najlepszym rozwiązaniem.

Zielone oraz białe gatunki herbaty najlepiej jest parzyć w porcelanowym gajwanie.

Parametry techniczne czajnika: kształt

kształt czajnikaDobrze jest, kiedy kształt czajnika idealnie pasuje do rodzaju herbaty, który planujemy w nim parzyć.

Ulungi z południowych rejonów Fu Jiang oraz Taiwanu znacznie zwiększają objętość (czasem do 10 razy), dlatego za najlepsze dla nich uważane są kuliste lub stożkowe czajniki, które mają górę szerszą od podstawy.

Szeroka otwarta szyjka będzie bardzo przydatne przy parzeniu ulungów z Wuyi Shan oraz Guangdong – żeby nie łamać długich listków skręconych wzdłuż własnej osi.

Jeżeli planujecie parzenie herbaty z młodych pąków mających na sobie sporo meszku, dziobek czajnika potrafi czasami się zatkać, dlatego najlepiej, żeby był krótki i szeroki (tak jest łatwiej wyczyścić go od środka).

Skomplikowany, niezwykły, pretensjonalny kształt zaprojektowany pod kątem efektu wizualnego straci na swojej atrakcyjności, jeżeli zostanie przeszkodą w eksploatacji. Pamiętaj o tym, że czajnik należy każdorazowo po użytkowaniu dokładnie myć i suszyć, natomiast, im więcej ma na sobie nadmiernego ozdobienia, tym trudniejsza jest pielęgnacja.

Parametry gliny: kolor, połysk, dźwięk.

Kolor czajnika nie jest bezpośrednio powiązany z rodzajem parzonej w nim herbaty. Mają harmonijnie nawzajem się uzupełniać, ale jest to prędzej kwestia preferencji estetycznych właściciela, niż reguła stała. Lecz na ogół uważa się, że im większy jest stopień fermentacji herbaty, tym bardziej na miejscu będzie ciemny kolor gliny.

Połysk nie stanowi wskaźnika jakości gliny w tym sensie, że im bardziej czajnik jest błyszczący, tym większa ma być jego wartość. Połysk na wyrobie pojawia się albo bezpośrednio po wypaleniu, albo „wypracowuje się” z ciągiem czasu w trakcie użytkowania. Może być wyraźny i lśniący lub matowy, tak jakby spocony. Najważniejsze jest jego wysublimowane piękno, a nie moc blasku. Jedne czajniki nabywają jego już po dwóch-trzech tygodniach użytkowania, innym to się nie udaje nawet po roku.

Każdy czajnik z Yixing wydaje przy delikatnym postukiwaniu wyraźny dźwięk – im twardsze ma ścianki, tym bardziej dźwięczny jest odzew oraz wyższa przewodność cieplna.

Cena czajnika

spód czajnikaNa wartość czajnika mają wpływ jakość gliny, złożoność i delikatność pracy, unikatowość przedmiotu oraz imię mistrza. Wpływają one narastająco w taki sposób, że najdroższym czynnikiem jest ten ostatni. To dlatego, że istnieje pewien poziom, powyżej którego zwykły przedmiot użytkowy zostaje dziełem sztuki. Wówczas jego wartość użytkowa schodzi na dalszy plan, natomiast, cena z punktu widzenia zwykłego użytkownika, okazuje się niezmiernie wysoka.

Imię twórcy na czajniku figuruje w postaci odcisku jego osobistej pieczęci. Mieści się w większości przypadków na spodku od zewnątrz, ale czasami dublowana jest na powierzchni ścianki od środka oraz na wewnętrznej powierzchni pokrywki. W bardzo rzadkich przypadkach pieczęć zdobi również uchwyt (w ogóle, historia pieczęci w Chinach jest bardzo ciekawa i warta odrębnego artykułu). Czasami pieczęć uznanego mistrza sztuki można znaleźć na dziełach uczniów jego szkoły. I w każdym razie na spodku czajnika wykonanego ręcznie zawsze będzie widniała pieczęć. Dla osoby, która jest daleka od kolekcjonowania dzieł sztuki, nie zna chińskiego oraz jest nieobeznana z listą uznanych mistrzów sztuki użytkowej, jest ona mało informatywna gdyż jest niezrozumiała.

Jeżeli chodzi o stosunek ceny do jakości, w wyborze czajnika z Yixing kierować się najlepiej jest oceniając poziom wykonania. Potrafi, rzeczywiście, zająć mistrzowi od kilku dni do kilku tygodni. Jedynie Twoja subiektywna ocena wskaże, jak wysoko jesteś gotów ocenić wynik. Co do unikatowości – czajniki autorskie, z reguły, powtarzają się, ale każdorazowo nieco inaczej.

Koszt gliny wpływa na ostateczną cenę czajnika, lecz nieznacznie. Na magazynach dziedzicznych garncarzy przechowywane są tony wspaniałego surowca, który z biegiem lat staje się tylko droższy. Po pierwsze, plastyczność materiału faktycznie zwiększa się przez lata takiego magazynowania. Po drugie, dawne kopalnie, gdzie wcześniej wydobywano najlepszy surowiec, dzisiaj uznane są za skarby narodowe oraz zamknięte do wydobycia. Dlatego cena dobrego surowca, rzeczywiście, liczona jest w setkach tysięcy juanów za tonę, ale do produkcji niewielkiego czajnika potrzeba jedynie 250-500 gramów.


ZAKUP CZAJNIKA

Przyglądając się potencjalnemu kandydatowi do zakupu weź go do rąk i skup się na odczuciach taktylnych i kinetycznych: na ile przyjemne i wygodnie jest trzymanie go. Spróbuj, czy łatwo jest zdjąć pokrywkę bez ryzyka poparzenia się. Następnie zwróć uwagę na geometrię (czy nie wykrzywił się w trakcie wypalania uchwyt lub dziobek, czy korpus stoi równo na nóżce/nóżkach), sprawdź, czy dobrze przylega pokrywka oraz jak działa zamek wodny (przy zatkanym otworze w perełce na pokrywce woda nie powinna lecieć z dziobka). I na koniec oceń prędkość wylewania się.

Przyglądając się potencjalnemu kandydatowi do zakupu weź go do rąk i skup się na odczuciach taktylnych i kinetycznych: na ile przyjemne i wygodnie jest trzymanie go. Spróbuj, czy łatwo jest zdjąć pokrywkę bez ryzyka poparzenia się. Następnie zwróć uwagę na geometrię (czy nie wykrzywił się w trakcie wypalania uchwyt lub dziobek, czy korpus stoi równo na nóżce/nóżkach), sprawdź, czy dobrze przylega pokrywka oraz jak działa zamek wodny (przy zatkanym otworze w perełce na pokrywce woda nie powinna lecieć z dziobka). I na koniec oceń prędkość wylewania się.

PIELĘGNACJA CZAJNIKA

Yang hu – sztuka pielęgnacji czajników, jest fenomenem wyłącznie kulturowym, niematerialnym. Im dłużej pozostajesz w kontakcie z przedmiotem, tym gęstsze staje się jego „ciało subtelne”, zaczyna obrastać historią – swoją własną, jak i waszą wspólną. Każdego razu, kiedy parzysz w nim herbatę, gładzisz miękkim pędzelkiem patrząc, jak paruje z powierzchni cienka powłoka wody, polerujesz na połysk podczas suszenia, żywisz go swoją uwagą, tym jedynym, co na chwilę ożywia ten nieorganiczny przedmiot. Raz za razem ilość tej uwagi gromadzi się, nieuchwytne zmiany tekstury, wagi, koloru, odczuć taktylnych, a nawet dźwięku w pewnym momencie przechodzą do nowej jakości – i staje się mały cud.

Na co dzień czajnik, jak każde inne naczynie do herbaty, po użyciu należy dokładnie umyć nie sięgając po syntetyczne środki do mycia. W razie potrzeby usunięcia kamienia wodnego lub osadu skorzystaj z sody spożywczej. Czysty czajnik należy dobrze wysuszyć – najpierw do góry nogami, następnie z częściowo otwartą pokrywką. Po to, żeby na powierzchni z czasem pojawił się specyficzny delikatny połysk, w trakcie suszenia lub przez użyciem dokładnie wycieraj czajnik czystą bawełniana lub lnianą ścierką.

CZAJNIKI W CHIŃSK MAZOWIECKI

W Chińsk Mazowiecki posiadamy szeroki wybór czajników do parzenia herbaty, zobaczyć je można tutaj: Czajniki.